Denizli’nin en çok fotoğraflanan manzarasında, bir yamaç boyunca uzanan kireç beyazı teraslar dikkat çeker. Bu görüntünün arkasında milyonlarca yıldır süren, hâlâ da devam eden bir doğa olayı yatar: yer altından yükselen sıcak suyun, taşı adım adım biçimlendirmesi.
Yeraltındaki Karst Sisteminin Yüzeye Çıkışı
Pamukkale’nin bulunduğu bölge, kireçtaşı bakımından zengin bir karst arazisinin üzerinde yer alıyor. Yer altında dolaşan sular, bu kireçtaşı tabakalarından geçerken içindeki kalsiyum bikarbonatı bünyesine alıyor. Bölgede sıcaklıkları 33 ila 100 derece arasında değişen yaklaşık 17 kaynak bulunuyor; bu sular, yüzeye ulaştığında yaklaşık 200 metrelik bir yamacın tepesinden aşağı doğru akmaya başlıyor.
Suyun Buharlaşmasıyla Taşlaşan Beyazlık
Kaynaktan çıkan su, oksijenle temas ettiği andan itibaren değişime uğruyor. Suyun içindeki karbondioksit atmosfere karışırken, geride kalan kalsiyum karbonat çökelmeye başlıyor. Bu çökelti başlangıçta jelatinöz bir kıvamda; ancak su buharlaştıkça ve zaman geçtikçe sertleşerek traverten adı verilen kayaca dönüşüyor. Sürecin sonucu, yamaç boyunca sıralanan, su dolu küçük havuzcuklarla birbirine bağlı basamaklı teraslar oluyor.
Hierapolis ile Aynı Zeminde Bir Miras
Traverten oluşumunun yaşandığı bu yamacın hemen üzerinde, MÖ 2. yüzyılın sonlarında Bergama Krallığı tarafından kurulan antik kent Hierapolis yer alıyor. Kentin kalıntıları arasında hamamlar, tapınaklar ve diğer Grek dönemi yapıları bugün de ayakta. Doğal oluşumla antik kentin iç içe geçmesi, Pamukkale-Hierapolis alanının 1988 yılında UNESCO Dünya Mirası Listesi’ne hem doğal hem kültürel miras kategorisinde alınmasını sağladı.
Beyazlığın Korunması İçin Uygulanan Yöntemler
Travertenlerin üzerinde suyun sürekli aynı noktalarda akması, zamanla yosunlaşmaya ve yüzeyin yeşile dönmesine yol açabiliyor. Bunu önlemek için sıcak su, teraslara belirli bir program dahilinde ve dönüşümlü olarak veriliyor; bazı bölümler böylece belirli aralıklarla kurutulmuş oluyor. Ziyaretçilerin travertenlere yalnızca ayakkabısız çıkabilmesi de aynı korumanın bir parçası — ayakkabı, terlik ya da çorapla yürümek, yüzeydeki ince kalsiyum tabakasına zarar verebiliyor. Alana sabun, şampuan gibi kozmetik ürünlerin sokulmaması da benzer bir gerekçeye dayanıyor.
Bölgedeki Diğer Traverten Oluşumları
Pamukkale’nin beyaz teraslarına benzer bir oluşum, birkaç kilometre ötedeki Karahayıt’ta farklı bir mineral bileşimiyle kırmızımsı bir görünüm alıyor. Aynı jeolojik sürecin yer altında, mağara içinde nasıl işlediğini görmek isteyenler için ise Denizli’nin traverten oluşumlu mağaralarından biri olan Kaklık, bölgedeki bu doğa olayının farklı bir örneğini sunuyor.
Uzmanlar, traverten oluşumunun durmuş bir süreç olmadığını, uygun su akışı ve zaman koşulları sürdüğü sürece yamacın şeklini yavaşça değiştirmeye devam ettiğini belirtiyor. Bu da Pamukkale’yi, milyonlarca yıllık bir sürecin hâlâ gözle görülür biçimde işlediği nadir doğal alanlardan biri yapıyor.
