2004 yapımı Truva filminde Brad Pitt’in canlandırdığı Aşil’in omzundaki pelerin, Hollywood atölyelerinde değil, Denizli’nin Tavas ilçesine bağlı Kızılcabölük’te bir el tezgahında dokundu. Kızılcabölük dokumacılığı, yüzyıllardır süregelen bu geleneği bugün hâlâ birkaç aile işletmesinde yaşatıyor.
Kızılcabölük Dokumacılığı Nasıl Başladı?
Bölgede el dokumacılığının kökleri çok eskiye dayanıyor. Ünlü gezgin Evliya Çelebi, Seyahatname’sinde bu yöreden “Kızılcabölük Çulhacılığı” adıyla söz eder. Cumhuriyet’in ilk yıllarında üretim el tezgahları ve çukur tezgahlarda sürdürülürken, zamanla yarı otomatik ve tam otomatik tezgahlar da devreye girdi. Yine de geleneksel el tezgahı dokumacılığı, tarım ilçesi olarak bilinen Tavas’ın bu beldesinde varlığını koruyor.
Tezgahtan Peştemale: Üretim Nasıl Yapılıyor?
Kızılcabölük’te dokunan kumaşlar genellikle renkli zemin üzerine düz dokuma, atlas ve krep gibi temel dokuma yapılarıyla, ek çözgü iplikleriyle oluşturulan daha karmaşık desenli kumaşlardan oluşuyor. Üretimin başında peştemal, ham kumaş ve masa örtüsü gibi ev tekstili ürünleri geliyor. Bazı atölyelerde insan gücüyle çalışan çeki tezgahları hâlâ kullanılıyor; bu tezgahlarda dokunan kumaşlar, hem yurt içinde hem yurt dışında talep görüyor.
Truva Filminin Kostümleri Burada Dokundu
Kızılcabölük’ün en bilinen hikâyelerinden biri, 2004 yapımı Truva filmiyle kuruluyor. Yerel usta Ömer Kartoğlan, filmde kullanılan pelerin ve şalları kendi el tezgahında tasarlayıp dokumuş. Kartoğlan’ın ürettiği bu kostümler bugün Kızılcabölük’teki tekstil müzesinin ikinci katında, camlı vitrinlerde sergileniyor. Usta dokumacı vefat etmiş olsa da işi, bölgedeki genç kuşak dokumacılar tarafından sürdürülüyor.
Türkiye’nin İlk Tekstil Müzesi
Kızılcabölük’teki dokuma mirası, 31 Mayıs 2008’de kapılarını açan Hanife-Ahmet Paralı Yöresel El Sanatları ve Tekstil Müzesi’nde yaşatılıyor. Türkiye’nin ilk tekstil müzesi olarak tanıtılan yapı, 77 yıl boyunca ilkokul binası olarak kullanılan tarihi bir binaya restore edilerek kazandırıldı. Müzede tarihi el dokumaları, tezgahlar ve tekstille ilgili belgeler ziyaretçilerle buluşuyor.
Buldan’la Karıştırılmamalı
Denizli’nin dokumacılıkla anılan tek yerleşimi Kızılcabölük değil. İldeki bir diğer köklü gelenek, yüzyıllardır süren Buldan dokumacılığında yaşıyor. İki yerleşim de el dokumasını yaşatıyor, ancak motifleri ve ürün çeşitleri birbirinden farklılaşıyor. Konuyla ilgili daha fazla bilgi için Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın Kültür Portalı ziyaret edilebilir.
