Akköy Yukarı Cami’nin kubbesindeki Osmanlıca kitabede Hicri 1327 tarihi okunuyor; bu tarih, yapının miladi 1909-1910 yıllarında tamamlandığına işaret ediyor. Pamukkale ilçesine bağlı Akköy Mahallesi’nde yükselen cami, 2005 yılından bu yana resmi olarak koruma altında bulunuyor.
Dağıstanlı göçmenlerin kurduğu iki mahalle
Akköy’ün hikâyesi 1877-1885 yılları arasındaki Osmanlı-Rus Savaşı dönemine uzanıyor. Kafkasya’dan göç eden Dağıstanlı Türkler, bugünkü Akköy’ün batı kesimine yerleşti ve dönemin padişahı Sultan Abdülaziz’in adından esinlenerek buraya Aziziye adını verdi. Bir süre sonra II. Abdülhamit döneminde gelen başka bir Kafkas göçmen grubu ise ilçenin doğu tarafına yerleşerek Sultaniye Mahallesi’ni kurdu. İki mahalle uzun yıllar ayrı ayrı gelişimini sürdürdü.
Aziziye ile Sultaniye nasıl Akköy’e dönüştü
1930-1935 yılları arasında Aziziye ve Sultaniye mahalleleri birleşerek Akköy adını aldı. Yerleşim, 1 Haziran 1971’de köylükten kasaba statüsüne yükseldi ve belediyesi göreve başladı. 1991’de Bakanlar Kurulu kararıyla ilçe konumuna gelen Akköy, 12 Kasım 2012’de büyükşehir yasasıyla birlikte Pamukkale’ye bağlandı; Akköy ismi ise bugün bir mahalle olarak yaşamaya devam ediyor.
Kalem işi süslemeleriyle öne çıkan bir yapı
Akköy Yukarı Cami’yi çevresindeki diğer köy camilerinden ayıran en belirgin özellik, harim duvarlarındaki kalem işi süslemeler. Güney, doğu ve batı duvarlarında iki pano hâlinde işlenen bu süslemelerde çiçek demeti motifleri, bitkisel desenler ile cami, terazi ve kandil tasvirleri yer alıyor. Harim tavanı, minber, giriş kapısı ve mahfil de oyma ahşap işçiliğiyle bezeli. Denizli kent merkezindeki Denizli Ulu Camii gibi, Akköy Yukarı Cami de kentin Osmanlı dönemi mimari mirasının kırsaldaki örneklerinden birini oluşturuyor.
Akköy Yukarı Cami neden koruma altına alındı
İzmir II Numaralı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu, 2005 yılında aldığı 801 sayılı kararla yapıyı “Korunması Gerekli Kültür Varlığı” olarak tescilledi. 2024 yılında ise Denizli Büyükşehir Belediyesi ile Pamukkale Belediyesi arasında bir protokol imzalanarak caminin rölöve ve restitüsyon projelerinin hazırlanması, ardından restorasyon uygulamasına geçilmesi kararlaştırıldı; yapı bu kapsamda beş yıllığına Büyükşehir Belediyesi’ne tahsis edildi. Sürece ilişkin duyurulara Denizli Büyükşehir Belediyesi’nin resmi internet sitesinden ulaşılabiliyor.
İlçelikten mahalleliğe: Akköy’ün rakamları
Pamukkale’ye bağlanmadan önce müstakil bir ilçe olan Akköy, o dönemde yaklaşık 6.453 kişilik nüfusu ve 188 kilometrekarelik yüzölçümüyle Akçapınar, Belenardiç, Çeşmebaşı, Yukarışamı ve Kavakbaşı köylerini bünyesinde barındırıyordu. TBMM’nin 12 Kasım 2012’de kabul ettiği 6360 sayılı yasayla büyükşehir düzenlemesine geçilmesinin ardından ilçe statüsünü kaybederek Pamukkale’nin bir mahallesi hâline geldi. Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi’nin 2025 verilerine göre Akköy Mahallesi’nin bugünkü nüfusu 2.430 kişi.
Bugün Akköy nasıl bir mahalle
Denizli kent merkezine yaklaşık 23 kilometre uzaklıkta yer alan Akköy, idari olarak muhtar ve ihtiyar heyeti tarafından yönetiliyor. Bölgede pamuk, buğday, zeytin ve pancar yetiştiriciliği ile hayvancılık sürüyor; ev halıcılığı da yöre ekonomisinde yerini koruyor. Buldan, Çal ve Sarayköy gibi yerleşimlerle çevrili mahalle, büyükşehir sınırları içinde kalsa da kırsal dokusunu büyük ölçüde koruyor. Akköy Yukarı Cami de bu dokunun en somut izlerinden birini taşıyarak, göçle kurulan bir yerleşimin bir asrı aşkın hafızasını günümüze taşıyor.
